New Star Multimedia Corp

Cá là những vận động viên bơi lội cừ khôi và khả năng này không đến từ luyện tập, mà là đến từ giải phẫu học. Nếu bạn thấy một con cá có dáng bơi khác thường, không có nghĩa là chúng sắp “ngủm củ tỏi”.

Cá bơi ngửa chưa chắc là đã “ngủm”Một con cá trê lộn ngược. (Ảnh: Ricky Romero/Flickr)

Cá có thân hình mảnh mai, chúng có thể uốn cong người qua lại để lướt qua dòng nước, những chiếc vây giúp chúng di chuyển, xoay người, đứng thẳng hoặc dừng lại. Ngoài ra, hầu hết các loài cá đều có một túi khí bên trong gọi là bong bóng, cho phép chúng kiểm soát sức nổi và định hướng của mình mà không cần phải bơi liên tục khiến năng lượng bị tiêu hao. Khi cá muốn nổi, chúng nuốt không khí vào làm phồng bong bóng và khi muốn chìm xuống, chúng sẽ làm nó xẹp lại.

Phần bong bóng cá nằm gần bụng, bên dưới giữa thân người. Cấu tạo này khiến cá dễ bị nghiêng ngả người, khiến chúng phải vỗ vây để giữ thăng bằng. Nhưng khi chết, cá sẽ mất khả năng duy trì trạng thái cân bằng và phần bong bóng sẽ nổi lên mặt nước, lật ngược cơ thể chúng xuống. Cá bơi nghiêng hoặc ngửa bụng là dấu hiệu chắc chắn của việc bị thương hoặc tử vong, nhưng có một số loài cá đặc biệt, lộn ngược có nghĩa là mọi thứ vẫn còn rất tuyệt vời.

Cá bơi ngửa chưa chắc là đã “ngủm”

Một mặt dây chuyền bằng vàng thời Ai Cập cổ đại (khoảng 1878-1749 TCN) hình một con cá trê lộn ngược, hiện đang được bảo quản tại bảo tàng hoàng gia Scotland ở Edinburgh. (Ảnh: Amusing Planet)

Một số loài cá da trơn thuộc giống Synodontis có nguồn gốc từ lưu vực Congo bơi ngược tự nhiên. Những hành vi bất thường của chúng đã khiến con người mê mẩn trong nhiều thế kỷ. Con cá trê lộn ngược đã được chạm khắc vào các bức tường lăng mộ Ai Cập có niên đại 4.000 năm. Mặt dây chuyền làm theo hình con cá trê lộn ngược là một loại bùa chú phổ biến ở Ai Cập cổ đại và cho rằng có tác dụng xua tan nguy cơ chết đuối. Ngày nay, loài này chủ yếu được tìm thấy trong bể cá, nơi chúng có thể sống đến 15 năm và phát triển, tùy thuộc vào loài, dài tới 20 inch.

Một giả thuyết cho rằng cá bơi ngược để kiếm mồi hiệu quả hơn. “Phong cách” bơi độc đáo này sẽ giúp chúng tiếp cận những khu vực mặt dưới của cành cây hay khúc gỗ ngập nước dễ dàng hơn để gặm cỏ rêu. Bơi lộn ngược cũng giúp cá dễ dàng ‘hít thở’ lớp nước giàu oxy mỏng có sẵn trên bề mặt.

Lauren Chapman - Giáo sư sinh học tại Đại học McGill, người đã nghiên cứu hơn hai thập kỷ về cách cá phản ứng với tình trạng thiếu oxy ở châu Phi cho biết: “Cá trê lộn ngược dường như có toàn bộ sự thích nghi giúp cuộc sống ở bề mặt dễ dàng hơn”.

Cá bơi ngửa chưa chắc là đã “ngủm”

Cá trê lộn ngược châu Á. (Ảnh: Charles Barilleaux/Flickr)

Bên cạnh hành vi thở và kiếm ăn, cá trê lộn ngược từ lưu vực Congo (Synodontis nigriventris) còn được gọi là cá trê đốm đen lộn ngược cũng đã tiến hóa để có bụng sẫm hơn và lưng nhạt hơn, do đó khi bơi lộn ngược, mặt dưới sẫm màu hơn làm cho nó khó nhìn hơn so với nước tối. Đây được gọi là phương thức ngụy trang countershading. Màu sắc đó rất đáng chú ý vì nó đối lập với hầu hết các loài cá có xu hướng tối hơn ở trên và nhạt hơn ở dưới.

Không phải là cá trê lộn ngược không thể bơi ngược lên, chỉ là nó thích bơi ngược mà thôi. Cá thường sẽ chuyển sang hướng ‘bình thường’ khi kiếm ăn ở tầng đáy. Các nhà nghiên cứu tại Đại học Y khoa Nara ở Nhật Bản, do Ken Ohnishi đứng đầu phát hiện ra rằng con cá có nhiều khả năng bị lộn ngược khi ở xung quanh các vật thể hoặc dưới đáy nước. Khi đến gần một vật thể, cá sẽ lật ngược thân mình lại, có thể là để bơi sượt qua mặt dưới của nó. Loại cá này hiếm khi bơi ở phần giữa nước và chỉ thích “tung tăng” dưới đáy hoặc trên bề mặt.

Theo Pháp Luật Sao